Realizacja inwestycji w zakresie energetyki jądrowej na podstawie specustawy

Celem ustawy z 29 czerwca 2011 r. o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie obiektów energetyki jądrowej oraz inwestycji towarzyszących (dalej: specustawa) było stworzenie odrębnego, przyspieszonego reżimu administracyjnego dla przygotowania, realizacji i użytkowania takich inwestycji. Ustala ona organy właściwe w sprawach tych inwestycji, procedury lokalizacyjne, budowlane, środowiskowe i zasady nabywania praw do nieruchomości. Przedsięwzięcia te są inwestycjami celu publicznego w rozumieniu przepisów o gospodarce nieruchomościami. Przepisów specustawy nie stosuje się w zakresie uregulowanym w ustawie z 29 listopada 2000 r. – Prawo atomowe (dalej: Prawo atomowe).

Definicje

W art. 2 specustawy określono definicje. O ile elektrownia jądrowa została zdefiniowana poprzez odesłanie do art. 3 pkt 6f Prawa atomowego jako obiekt służący do wytwarzania energii elektrycznej lub ciepła z paliwa jądrowego do celów innych niż badawcze, o tyle obiekt energetyki jądrowej to nie tylko elektrownia jądrowa, lecz także działające na potrzeby energetyki jądrowej: zakład wzbogacania izotopowego, zakład wytwarzania paliwa jądrowego, zakład przerobu wypalonego paliwa jądrowego, przechowalnik wypalonego paliwa jądrowego, obiekt do przechowywania odpadów promieniotwórczych, zakład do wydobywania rud uranu i toru ze złóż i do ich wstępnego przetwarzania, składowisko odpadów promieniotwórczych (art. 2 pkt 1c i 2 specustawy). Inwestycją w zakresie budowy obiektu energetyki jądrowej (dalej także: inwestycja) polega na budowie, przebudowie, remoncie, utrzymaniu, użytkowaniu, zmianie sposobu użytkowania, rozruchu, eksploatacji lub rozbiórce obiektu energetyki jądrowej wraz z infrastrukturą niezbędną do obsługi (art. 2 pkt 1a specustawy). Inwestycja towarzysząca może obejmować: a) inwestycję w zakresie budowy, przebudowy, remontu, utrzymania, użytkowania, zmiany sposobu użytkowania, eksploatacji lub rozbiórki: sieci przesyłowych w rozumieniu art. 3 pkt 11a ustawy z 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (dalej: Prawo energetyczne) koniecznych do przyłączenia obiektu energetyki jądrowej do sieci elektroenergetycznej lub wyprowadzenia mocy z elektrowni jądrowej, sieci dystrybucyjnych w rozumieniu art. 3 pkt 11b Prawa energetycznego koniecznych do wyprowadzenia mocy z elektrowni jądrowej, sieci ciepłowniczych lub sieci chłodniczych koniecznych do wyprowadzenia ciepła lub chłodu z elektrowni jądrowej, b) inną inwestycję niezbędną do: budowy, przebudowy, remontu, utrzymania, użytkowania, zmiany sposobu użytkowania, rozruchu, eksploatacji lub rozbiórki obiektu energetyki jądrowej, w szczególności w zakresie stacji elektroenergetycznych, tymczasowych obiektów budowlanych, obiektów sieci gazowej, sieci i przyłączy elektroenergetycznych, wodociągowych, kanalizacyjnych, ciepłowniczych, telekomunikacyjnych, teleinformatycznych i chłodniczych, infrastruktury drogowej, hydrotechnicznej i kolejowej, placów składowych, obiektów magazynowych, magazynów energii, instalacji do produkcji, dystrybucji lub magazynowania wodoru, budynków produkcyjnych, montowni lub wytwórni, prowadzenia pomiarów, badań lub innych prac niezbędnych do sporządzenia wstępnego raportu bezpieczeństwa dla składowiska odpadów promieniotwórczych, prowadzenia pomiarów, badań lub innych prac niezbędnych do sporządzenia dla obiektu energetyki jądrowej raportu lokalizacyjnego, o którym mowa w art. 35b ust. 3 Prawa atomowego, prowadzenia badań lub innych prac zmierzających do sporządzenia dla obiektu energetyki jądrowej raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, o którym mowa w art. 66 ust. 1 ustawy z 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (art. 2 pkt 1 specustawy).

Decyzja zasadnicza

Wydawana przez ministra właściwego do spraw gospodarki surowcami energetycznymi na wniosek inwestora decyzja zasadnicza określa dozwolone parametry inwestycji i uprawnia do ubiegania się o uzyskanie decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji oraz innych decyzji niezbędnych do przygotowania, realizacji i użytkowania inwestycji. Decyzję zasadniczą może otrzymać inwestor, który posiada siedzibę w państwie członkowskim Unii Europejskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) będącym stroną umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, lub państwie członkowskim Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD). Wydaje się ją dla jednego albo więcej niż jednego obiektu energetyki jądrowej, jeżeli te obiekty są ze sobą funkcjonalnie powiązane (art. 3a ust. 1-4 specustawy). Rozpatrzenie wniosku o wydanie decyzji zasadniczej jest uzależnione od uiszczenia przez wnioskodawcę opłaty w wysokości 200 000 zł (art. 3c ust. 1 pkt 1 specustawy).

Decyzja zapada po zasięgnięciu opinii: Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego w zakresie wpływu inwestycji na bezpieczeństwo wewnętrzne państwa; ministra właściwego do spraw środowiska w zakresie wpływu inwestycji na politykę surowcową państwa; ministra właściwego do spraw aktywów państwowych w zakresie wpływu inwestycji na aktywa państwowe; ministra właściwego do spraw energii w zakresie wpływu inwestycji na politykę energetyczną państwa (art. 3d ust. 2 specustawy).

Termin podstawowy na rozstrzygnięcie wniosku wynosi 90 dni i może ulec odpowiedniemu wydłużeniu, gdy wydłużeniu ulegnie termin na wydanie ww. opinii przez Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego (art. 3d ust. 1, ust. 2 pkt 1 i ust. 3 oraz art. 35 ust. 1b specustawy).

Wydanie albo odmowa wydania decyzji zasadniczej następuje w formie decyzji administracyjnej, przy czym nie stosuje się art. 127 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego dotyczącego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 3d ust. 5 specustawy).

Decyzja zasadnicza musi określać następujące dozwolone parametry inwestycji: wskazanie gmin, na których obszarze dozwala się lokalizację inwestycji, spośród gmin wskazanych we wniosku o wydanie decyzji zasadniczej; dozwoloną maksymalną moc zainstalowaną oraz dozwolone rodzaje technologii reaktorowych spośród technologii wskazanych we wniosku o wydanie decyzji zasadniczej – w przypadku elektrowni jądrowej; dozwolone rodzaje technologii składowania odpadów promieniotwórczych spośród technologii wskazanych we wniosku o wydanie decyzji zasadniczej oraz maksymalną pojemność składowiska odpadów promieniotwórczych – w przypadku składowiska odpadów promieniotwórczych (art. 3e specustawy).

Przygotowanie inwestycji

Decyzję o ustaleniu lokalizacji inwestycji wydaje właściwy miejscowo wojewoda na wniosek inwestora złożony nie później niż w terminie 10 lat od dnia doręczenia decyzji zasadniczej. Niezłożenie wniosku w terminie powoduje wygaśnięcie decyzji zasadniczej (art. 4 ust. 1 i 2 specustawy). Organem wyższego stopnia w stosunku do wojewody w sprawach lokalizacji inwestycji jest minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa (art. 4 ust. 4 specustawy). Za rozpatrzenie wniosku uiszcza się opłatę w wysokości 100 000 zł na rzecz każdej gminy, na której terenie są zlokalizowane nieruchomości objęte wnioskiem. (art. 5a ust. 1 i 2 specustawy).

Wojewoda ma obowiązek poinformować o wszczęciu postępowania o ustalenie lokalizacji inwestycji wnioskodawcę, właścicieli i użytkowników wieczystych nieruchomości objętych wnioskiem (na adresy z ewidencji gruntów i budynków), a także pozostałe strony – poprzez obwieszczenie w urzędzie wojewódzkim, urzędach gmin właściwych ze względu na lokalizację inwestycji, na stronach internetowych urzędu wojewódzkiego oraz w prasie ogólnopolskiej. W obwieszczeniu należy wskazać oznaczenia nieruchomości objętych wnioskiem oraz miejsce, w którym strony mogą zapoznać się z aktami sprawy. Dodatkowo zawiadamia się inne organy wymienione w specustawie, a wójt, burmistrz lub prezydent miasta niezwłocznie ogłasza o wszczęciu postępowania na stronie internetowej gminy (art. 6 ust. 1 specustawy).

Z dniem doręczenia zawiadomienia, nieruchomości stanowiące własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego objęte wnioskiem nie mogą być przedmiotem czynności rozporządzających lub zobowiązujących (np. umowy sprzedaży) – czynności prawne dokonane z naruszeniem tego zakazu są nieważne. W odniesieniu do nieruchomości objętych wnioskiem, do czasu zakończenia postępowania nie wydaje się decyzji o pozwoleniu na budowę, a toczące się postępowania zostają zawieszone z mocy prawa. Podobnie zawiesza się postępowania dotyczące wydania warunków zabudowy i zagospodarowania terenu oraz decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego. Wyjątki od tych zasad dotyczą sytuacji, gdy wnioski o pozwolenie na budowę lub o wydanie decyzji o warunkach zabudowy, lub decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego zostały złożone przez inwestora w zakresie budowy obiektu energetyki jądrowej (art. 6 ust. 4 i 5 specustawy).

W przypadku zbycia własności nieruchomości objętej wnioskiem po doręczeniu zawiadomienia, nowy właściciel i zbywca są zobowiązani do zgłoszenia danych nowego właściciela wojewodzie. Brak takiego zgłoszenia nie stanowi podstawy do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności decyzji (art. 6 ust. 6 specustawy).

Wojewoda niezwłocznie składa wniosek do sądu o ujawnienie w księdze wieczystej wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia lokalizacji inwestycji, a jeśli nieruchomość nie ma księgi wieczystej – o złożenie zawiadomienia do istniejącego zbioru dokumentów (art. 6 ust. 7 specustawy).

Decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji określa i zawiera m.in. określenie nieruchomości objętych inwestycją, w tym linii rozgraniczających obszar inwestycji; warunki techniczne realizacji inwestycji; warunki wynikające z potrzeb ochrony środowiska i ochrony zabytków, w tym dotyczące przeciwdziałania poważnym awariom przemysłowym; warunki ochrony przeciwpożarowej dla inwestycji; wymagania dotyczące ochrony interesów osób trzecich; zatwierdzenie podziału nieruchomości (art. 7 ust. 1 specustawy).

Ostateczna decyzja stanowi podstawę wpisów w księdze wieczystej i w ewidencji gruntów i budynków oraz wiąże właściwe organy przy sporządzaniu planu ogólnego gminy oraz miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego (art. 9 ust. 1 i 2 specustawy).

Na potrzeby prowadzenia pomiarów, badań lub innych prac niezbędnych do sporządzenia wstępnego raportu bezpieczeństwa dla składowiska odpadów promieniotwórczych, raportu lokalizacyjnego lub do przeprowadzenia badań lub innych prac zmierzających do sporządzenia raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, inwestor może uzyskać od wojewody decyzję o wskazaniu lokalizacji inwestycji oraz zezwolenie na wejście na teren cudzych nieruchomości (art. 11 ust. 1 specustawy). Przed wydaniem decyzji o zezwoleniu na wejście na teren cudzych nieruchomości inwestor jest obowiązany wystąpić o zgodę właściciela nieruchomości na wejście oraz uzgodnić z nim przewidywany sposób, zakres i terminy korzystania z tych nieruchomości. W razie braku porozumienia o zezwoleniu na wejście na teren nieruchomości rozstrzyga wojewoda (art. 11 ust. 2 i 3 specustawy). Po zakończeniu prac inwestor przywraca nieruchomość do stanu poprzedniego, a gdy to niemożliwe – wypłaca odszkodowanie odpowiadające poniesionej szkodzie a jeśli zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu (art. 14 ust. 1 i 2 specustawy). Decyzję o odszkodowaniu wydaje wojewoda w terminie miesiąca, na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego nieruchomości, lub osoby, której przysługuje ograniczone prawo rzeczowe do nieruchomości złożony nie później niż w terminie 2 miesięcy od dnia, w którym utraciła ważność decyzja o wskazaniu lokalizacji inwestycji lub zezwolenie na wejście na teren nieruchomości. Decyzja nie podlega zaskarżeniu. Strona, w tym inwestor, niezadowolona z przyznanego odszkodowania, w terminie 30 dni od dnia doręczenia jej decyzji o odszkodowaniu, może wnieść powództwo do sądu powszechnego. Wniesienie powództwa nie wstrzymuje wykonania decyzji (art. 14 ust. 5 i 6 specustawy). W takiej sytuacji trzeba będzie uiścić opłatę od pozwu oraz ponieść inne koszty postępowania, które w całości lub w części zostaną zwrócone w przypadku wygrania sprawy.

Decyzja o wskazaniu lokalizacji inwestycji wydawana jest na czas określony, nie dłuższy niż 5 lat. Do czasu wygaśnięcia ważności tej decyzji, w odniesieniu do nieruchomości lub ich części, których decyzja ta dotyczy, nie może być wydana inna decyzja o wskazaniu lokalizacji inwestycji. Zezwolenie na wejście na teren nieruchomości wydaje się na czas określony, nie dłuższy niż 3 lata. Egzekucja obowiązków wynikających z decyzji, o których mowa powyżej, odbywa się zgodnie z przepisami o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 13 ust 1-4 specustawy). Pozwolenie na budowę obiektu energetyki jądrowej wydaje wojewoda na zasadach i w trybie ustawy z 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (dalej: pr. bud.), z modyfikacjami wynikającymi ze specustawy (art. 15 ust. 1 specustawy).

Dla obiektu będącego równocześnie obiektem jądrowym konieczne jest wcześniejsze zezwolenie na budowę Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki. Może ono zostać dołączone w trakcie trwania postępowania o wydanie pozwolenia na budowę. (art. 15 ust. 4a specustawy). Decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji i zezwolenie na budowę Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki wiążą wojewodę wydającego pozwolenie na budowę (art. 15 ust. 2 specustawy). Do postępowania o wydanie pozwolenia na budowę obiektu jądrowego będącego równocześnie elektrownią jądrową nie stosuje się wymogu uzyskania przez inwestora, wymaganych przepisami szczególnymi, pozwoleń, uzgodnień lub opinii innych organów z art. 32 ust. 1 pkt 2 pr. bud. Ilekroć w przepisach Prawa budowlanego mowa jest o decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, rozumie się przez to także decyzję o ustaleniu lokalizacji inwestycji. Zmiana oznaczenia w ewidencji gruntów i budynków dotycząca nieruchomości objętej decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji dokonana po dniu wydania tej decyzji, wynikająca w szczególności z podziału nieruchomości, scalenia i podziału nieruchomości, scalenia i wymiany gruntów lub aktualizacji operatu ewidencyjnego, nie stanowi przeszkody do wydania pozwolenia na budowę (art. 15 ust. 4b, 6 i 7 specustawy).

W pozwoleniu na budowę wojewoda zezwala na usunięcie drzew i krzewów znajdujących się na nieruchomościach objętych decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji w zakresie niezbędnym do realizacji inwestycji. Wojewoda może nałożyć obowiązek przesadzenia we wskazane miejsce drzew lub krzewów objętych zezwoleniem na usunięcie lub wykonania nasadzeń zastępczych, w liczbie nie mniejszej niż liczba usuwanych drzew lub krzewów (art. 16 ust. 1 i 3 specustawy).

Inwestor może uzyskać w drodze decyzji wojewody pozwolenie na prace przygotowawcze obejmujące m.in. prace geodezyjne, niwelację terenu, zagospodarowanie terenu budowy wraz z budową tymczasowych obiektów budowlanych zaplecza technicznego oraz socjalno-biurowego budowy, rozbiórkę istniejących obiektów budowlanych naziemnych i podziemnych (art. 17 ust. 1 i 4 specustawy). Rozwiązanie to pozwala skrócić czas realizacji inwestycji i przygotować teren pod właściwe roboty budowlane.

Pozwolenie na użytkowanie inwestycji wydaje wojewódzki inspektor nadzoru budowlanego na zasadach i w trybie określonych w Prawie budowlanym. Obowiązkową kontrolę budowy obiektu energetyki jądrowej w zakresie jej zgodności z ustaleniami i warunkami określonymi w decyzji o pozwoleniu na budowę oraz z projektem budowlanym, o której mowa w art. 59a pr. bud., przeprowadza się przed upływem 14 dni od dnia otrzymania wniosku o wydanie pozwolenia na użytkowanie inwestycji. O terminie obowiązkowej kontroli właściwy wojewódzki inspektor nadzoru budowlanego zawiadamia inwestora w terminie 7 dni od dnia otrzymania wniosku. Warunkiem wydania pozwolenia na użytkowanie jest posiadanie przez inwestora ważnej decyzji zasadniczej. Decyzję zasadniczą dołącza się do wniosku o wydanie tego pozwolenia (art. 18 ust. 1-3 specustawy).

W art. 20 specustawy określono zasady wydawania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla realizacji inwestycji. Jest ona wydawana zgodnie z przepisami ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, z uwzględnieniem szczególnych regulacji zawartych w specustawie. W postępowaniu o wydanie tej decyzji mogą uczestniczyć organizacje ekologiczne, pod warunkiem wpisu do właściwego rejestru na co najmniej rok przed wszczęciem postępowania. Termin wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach wynosi 45 dni od dnia złożenia wniosku. W przypadku niewydania decyzji w tym terminie, właściwy organ zobowiązany jest poinformować strony postępowania oraz ministra właściwego do spraw środowiska o przyczynach zwłoki i wskazać nowy termin załatwienia sprawy. Do wskazanego terminu nie wlicza się okresów przewidzianych w przepisach prawa na dokonanie określonych czynności, w szczególności w ramach postępowania dotyczącego transgranicznego oddziaływania na środowisko, okresów zawieszenia postępowania oraz opóźnień spowodowanych z winy strony lub z przyczyn niezależnych od organu.

Nabywanie tytułu prawnego do nieruchomości i realizacja inwestycji

Decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji zatwierdza podział nieruchomości. Grunty w liniach rozgraniczających, w zakresie wskazanym w decyzji, stają się za odszkodowaniem własnością Skarbu Państwa z mocy prawa z dniem jej ostateczności. Analogicznie za odszkodowaniem wygasają również prawo użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowych stanowiących własność Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego, ograniczone prawa rzeczowe (np. służebności) oraz hipoteka w odpowiednim zakresie (art. 24 ust. 1-5 i 7 specustawy).

Za nieruchomości, użytkowanie wieczyste oraz ograniczone prawa rzeczowe do nieruchomości przysługuje odszkodowanie. Odszkodowanie w drodze decyzji ustala wojewoda w terminie 2 miesięcy od dnia, w którym decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji stała się ostateczna. Decyzja jest niezaskarżalna. Wysokość odszkodowania ustala się na podstawie operatu szacunkowego. Podlega ono waloryzacji na dzień wypłaty, według zasad obowiązujących w przypadku zwrotu wywłaszczonych nieruchomości (art. 27 ust. 1-3 specustawy). Suma odszkodowań dla właściciela i uprawnionych z praw ograniczonych nie może przekroczyć wartości nieruchomości lub wartości prawa użytkowania wieczystego (art. 27 ust. 5 i 7 specustawy). Jeżeli na nieruchomościach lub na prawie użytkowania wieczystego tych nieruchomości jest ustanowiona hipoteka, wysokość odszkodowania z tytułu wygaśnięcia hipoteki ustala się w wysokości świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką, w zakresie, w jakim wierzytelność ta nie wygasła, wraz z odsetkami zabezpieczonymi tą hipoteką obliczonymi na dzień spłaty wierzyciela hipotecznego. Odszkodowanie to podlega zaliczeniu na spłatę świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką wraz z odsetkami (art. 27 ust. 6 specustawy).

W odniesieniu do nieruchomości objętych decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji, w celu zapewnienia prawa do wejścia na teren nieruchomości dla prowadzenia inwestycji w zakresie budowy obiektu energetyki jądrowej albo na zakładaniu i przeprowadzaniu na nich ciągów drenażowych przewodów i urządzeń służących do przesyłania płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, a także prac związanych z konserwacją lub usuwaniem awarii, wojewoda, w decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji ograniczy sposób korzystania z nieruchomości przez udzielenie zezwolenia na wejście na teren nieruchomości oraz zakładanie i przeprowadzenie na nieruchomości tych ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń. W tym zakresie stosuje się odpowiednio przepisy art. 124 ust. 1a, 2 i 4-8 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami dotyczące decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości, z odrębnościami wynikającymi ze specustawy. Niezaskarżalne decyzje co do odszkodowania za ww. ograniczenia wydaje wojewoda (art. 28 ust. 1 i 2 specustawy).

Strona niezadowolona z przyznanego jej odszkodowania, w terminie 30 dni od dnia doręczenia jej decyzji w tym zakresie, może wnieść powództwo do sądu powszechnego. Wniesienie powództwa nie wstrzymuje wykonania decyzji (art. 33 ust. 2 specustawy).

Postępowanie administracyjne dla realizacji inwestycji

Wprowadzono krótkie terminy na wydanie decyzji (np. o ustaleniu lokalizacji inwestycji, pozwoleniu na budowę obiektu energetyki jądrowej, pozwoleniu na prace przygotowawcze) – co do zasady jest to 30 dni. Niewydanie decyzji w terminie skutkuje nałożeniem przez organ wyższego stopnia kary 1000 zł za każdy dzień zwłoki (art. 35 ust. 1 i 2 specustawy). Część decyzji (np. pozwolenie na budowę obiektu energetyki jądrowej, pozwolenie na prace przygotowawcze) podlega natychmiastowemu wykonaniu (art. 36 specustawy).

Terminy odwołań od decyzji (z wyjątkiem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach) wynoszą 7 dni od jej doręczenia albo 14 dni od jej obwieszczenia. Odwołanie ma być rozpatrzone w terminie 14 dni. Organ odwoławczy nie może wstrzymać natychmiastowego wykonania decyzji z wyjątkiem odwołania od decyzji o pozwoleniu na budowę obiektu energetyki jądrowej w przypadku gdy odwołanie zawiera wskazanie niezgodności tej decyzji z decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach lub nieuwzględnienia postanowień decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. W postępowaniu przed organem wyższego stopnia oraz przed sądem administracyjnym nie można uchylić decyzji w całości ani stwierdzić jej nieważności, gdy wadą dotknięta jest tylko część decyzji dotycząca części inwestycji w zakresie budowy obiektu energetyki jądrowej, nieruchomości lub działki. Organ, rozpatrując odwołanie, przeprowadza postępowanie wyjaśniające w całości lub w znacznej części, jeżeli pomimo uprzedniego uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji postępowanie to nie zostało przeprowadzone. W postępowaniu administracyjnym w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie można wstrzymać jej wykonania (art. 37 ust. 1-6 specustawy).

Artykuł 38 specustawy określa zasady składania skarg do sądu administracyjnego na decyzje wydawane na jej podstawie. Skargi rozpatrywane są według przepisów ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, z wyjątkami uregulowanymi w specustawie. Sąd nie może na wniosek skarżącego wydać postanowienia o wstrzymaniu wykonaniu w całości lub w części decyzji. Nie dotyczy to jednak skarg na decyzje o środowiskowych uwarunkowaniach oraz na pozwolenie na budowę, jeśli wydano postanowienie w sprawie uzgodnienia warunków realizacji przedsięwzięcia. Przekazanie akt i odpowiedzi na skargę musi nastąpić w terminie 15 dni od jej otrzymania, a sama skarga powinna być rozpatrzona w ciągu 30 dni od przekazania akt wraz z odpowiedzią na skargę. W przypadku skargi kasacyjnej dotyczącej inwestycji w zakresie obiektu energetyki jądrowej, termin jej rozpatrzenia wynosi 2 miesiące od wniesienia.

Wprowadzano istotne ograniczenia czasowe i proceduralne w zakresie możliwości stwierdzenia nieważności ostatecznych decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji oraz pozwolenia na budowę obiektów energetyki jądrowej. Nieważność ostatecznej decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji nie może zostać stwierdzona, jeśli wniosek o stwierdzenie nieważności został złożony po upływie 14 dni od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna, a inwestor rozpoczął budowę. Nieważność ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę nie może być stwierdzona, jeśli wniosek o stwierdzenie nieważności został złożony po upływie 60 dni od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna, a inwestor rozpoczął budowę. Jeżeli nie można stwierdzić nieważności decyzji, to organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie stwierdził nieważności decyzji. W przypadku uwzględnienia skargi na decyzję o ustaleniu lokalizacji lub o pozwoleniu na budowę po upływie odpowiednio 30 i 60 dni od rozpoczęcia budowy, sąd administracyjny może jedynie stwierdzić, że decyzja narusza prawo, bez możliwości jej uchylenia. Wyjątkiem od ww. zasad niestwierdzania nieważności decyzji i stwierdzania naruszenia prawa przez sąd administracyjny są sytuacje, gdy decyzja o pozwoleniu na budowę jest niezgodna z decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach lub postanowieniem w sprawie uzgodnienia warunków realizacji przedsięwzięcia. W razie stwierdzenia nieważności ww. decyzji lub jej wydania z naruszeniem prawa, naprawienie szkody powstałej w wyniku wykonania tej decyzji następuje wyłącznie przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej na rzecz poszkodowanego (art. 39 ust. 1-4 specustawy).

Inwestycje towarzyszące

Status inwestycji towarzyszącej nadaje minister właściwy do spraw gospodarki surowcami energetycznymi na wniosek inwestora. Wniosek zawiera szczegółowy opis planowanej inwestycji wraz z uzasadnieniem konieczności jej realizacji. Stronami tego postępowania są wyłącznie inwestor inwestycji towarzyszącej oraz inwestor inwestycji w zakresie budowy obiektu energetyki jądrowej (art. 52 ust. 1-3 specustawy).

Do realizacji inwestycji towarzyszących stosuje się odpowiednio przepisy rozdziałów 2, 4 i 5 specustawy – czyli m.in. dotyczące decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji, wywłaszczeniu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa za odszkodowaniem, szczególnego trybu prowadzenia postępowań administracyjnych dla realizacji inwestycji. Nie stosuje się jednak m.in. przepisów o wejściu na cudzy grunt w celu badań, szczególnych wymogów dla uzyskania pozwolenia na budowę oraz o pozwoleniu na prace przygotowawcze (art. 53 ust. 1 specustawy).

Udzielanie zamówień na realizację inwestycji

Do zamówień udzielanych w związku z przygotowaniem, realizacją i finansowaniem inwestycji w zakresie budowy obiektów energetyki jądrowej, stosuje się przepisy ustawy z 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych, z uwzględnieniem szczególnych regulacji wynikających ze specustawy (art. 41 specustawy).

Wykonawców, którzy nie wnieśli wadium do upływu terminu złożenia ofert, zamawiający wzywa do wniesienia wadium w dodatkowym terminie. Po bezskutecznym upływie tego terminu zamawiający wyklucza wykonawców z postępowania o udzielenie zamówienia. W przypadku nieprzedstawienia wymaganych środków dowodowych lub pełnomocnictw albo złożenia środków dowodowych zawierających błędy lub wadliwego pełnomocnictwa, zamawiający może wzywać do ich uzupełnienia, jednak nie więcej niż trzykrotnie. Zamawiający zatrzymuje wadium wraz z odsetkami, jeśli wykonawca nie złoży wymaganych środków dowodowych lub pełnomocnictwa po trzecim wezwaniu, chyba że udowodni, że wynika to z przyczyn niezależnych od niego (art. 42 ust.1-3 specustawy). Możliwe jest przedłużenie terminu związania ofertą (art. 42 ust. 4 specustawy), a zamawiający może określić dodatkowe przesłanki unieważnienia postępowania, np. w przypadku złożenia tylko jednej oferty lub istotnej zmiany okoliczności (art. 42 ust. 6 specustawy). Umowy na świadczenia okresowe lub ciągłe mogą być zawierane na okres dłuższy niż 4 lata (art. 42 ust. 8 specustawy).

Postępowanie o udzielenie zamówienia może być prowadzone w trybie negocjacji z ogłoszeniem, gdzie zamawiający może określić kryteria oceny ofert, zaprosić do składania ofert wstępnych, wymagać podania wstępnych cen, odstąpić od zapraszania do składania ofert wstępnych lub prowadzić negocjacje dotyczące wszystkich warunków zamówienia (art. 43 ust. 1 specustawy). Oferty wstępne mają charakter poufny i nie podlegają udostępnieniu (art. 43 ust. 4 specustawy). Zamawiający może przeprowadzić aukcję elektroniczną, jeśli złożono co najmniej dwie oferty niepodlegające odrzuceniu, przy czym aukcja może być jednoetapowa lub wieloetapowa (art. 44 specustawy). Jak wynika z art. 44a specustawy, do umów o roboty budowlane dotyczących inwestycji w zakresie budowy obiektu energetyki jądrowej zawartych między inwestorem a wykonawcą (generalnym wykonawcą) nie mają zastosowania przepisy art. 6491-6494 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny o gwarancji zapłaty za roboty budowlane.